blog.msniraula.com.np

  भोटेकोशीको बाढीपछि : संकटमा भाइब्रेन्ट, अनुसन्धानमा मौन र पुनर्निर्माणमा सन्तुलन चाहिन्छ हिमालमा केही परिवर्तन हुन्छ, त्यसको असर नदीमा देखिन्छ र नदीको असर अन्ततः मानव बस्तीमा पुग्छ। त्यसैले हिमाल, हिउँ र नदीलाई छुट्टाछुट्टै होइन, एउटै प्रणालीका रूपमा बुझ्नुपर्ने समय आएको छ। नेपाल विपद्सँग अपरिचित देश होइन। हरेक वर्ष बाढी, पहिरो, हिमपहिरो र अन्य प्राकृतिक विपत्तिले जनधनको क्षति गरिरहेका हुन्छन्। विपत्ति आउँछ, उद्धार हुन्छ, राहत वितरण हुन्छ, केही समय बहस चल्छ र विस्तारै घटना हाम्रो सार्वजनिक स्मृतिबाट हराउन थाल्छ। तर केही विपत्तिहरू यस्ता हुन्छन्, जसले केवल भौतिक संरचना भत्काउँदैनन्। तिनले हाम्रो सोच्ने तरिका, विकासको मोडल र राज्यको तयारीमाथि प्रश्न उठाउँछन्। भोटेकोशीको बाढीलाई पनि यही दृष्टिबाट हेर्नुपर्ने आवश्यकता छ। प्रश्न केवल यति होइन, भोटेकोशीमा बाढी किन आयो ? अझ ठूलो प्रश्न हो, हिमालमा बदलिँदै गएको प्राकृतिक प्रणालीलाई बुझ्न नेपाल कति तयार छ ? संकटमा राज्य कति सक्रिय हुन्छ ? विपत्तिको पहिलो घडीमा नागरिकले दर्शन खोज्दैनन्। उनीहरूले उद्धार खोज्छन्। बाढीमा फसेको मानिसलाई तत्काल...

  🗳️ चुनाव: उत्सव कि उत्तरदायित्व ? हामी चुनावलाई पर्वजस्तै मनाउँछौं। लाइन लागेर भोट हाल्छौं, औंलाको मसी देखाएर गर्व गर्छौं। तर के लोकतन्त्र केवल त्यही एक दिनमा सीमित छ? मतदान लोकतन्त्रको अन्तिम लक्ष्य होइन । यो त सुरुवात मात्र हो। यदि नागरिकको भूमिका मतपेटिकासम्म सीमित हुन्छ भने, त्यो पूर्ण लोकतन्त्र होइन, त्यो अधुरो अभ्यास हो। 🗳️ “मतदान”  शब्दभित्र लुकेको मनोविज्ञान “मतदान” शब्दलाई छुट्याएर हेर्दा   मत + दान।  हाम्रो नेपाली संस्कृतिमा “दान” को अर्थ के हो? गरिब–दुःखीलाई दिइने सहयोग मन्दिरमा श्रद्धापूर्वक अर्पण सुदामाको कथाजस्तै निःस्वार्थ समर्पण फिर्ताको अपेक्षा नगरी दिइने वस्तु दान दिइसकेपछि त्यसको हिसाब मागिँदैन। दान फिर्ता लिन खोजिँदैन। त्यसैले प्रश्न उठ्छ : के लोकतन्त्रमा “मत” पनि त्यस्तै दान हो? के हामी आफ्नो मत एक दिन अर्पण गरेर पाँच वर्ष मौन बस्न बाध्य छौं? 🏛️ लोकतन्त्र कि भीडतन्त्र? Plato ले लोकतन्त्रप्रति सधैं आशावादी दृष्टिकोण राखेनन्। उनको चिन्ता थियो । भीडको भावनाले अयोग्य नेतृत्व चयन गर्न सक्छ। आजको सन्दर्भमा हेर्दा, के हाम्रो म...

 प्रतिनिधि सभाको चुनाव: नयाँ सोच र नीति–केन्द्रित उम्मेदवार नेपालको प्रतिनिधि सभाको चुनावमा यो पटक एउटा अनौठो र नयाँ शैलीको उम्मेदवारले चर्चा पाएका छन्। उनी भन्छन् कि उनी जनताको हितमा कानुन निर्माण गर्ने प्रतिवद्ध छन्, तर परम्परागत प्रचार–प्रसार, घरदैलो भेटघाट वा र्‍यालीमा भाग लिने काम गर्दैनन्। उनी मतदातालाई पैसा बाँड्ने वा छोटो–अवधिको लाभ दिने कार्यबाट टाढा रहने घोषणा पनि गर्छन्। उनी थप भन्छन् कि विकासका काम केवल मन्त्री हुँदा मात्र गर्नेछन्, र आफ्ना धारणा तथा मतदाताका प्रश्न–सुझाव मिडियामार्फतै सार्वजनिक गर्ने प्रतिवद्धता जनाउँछन्। यस्तो दृष्टिकोणले राजनीति पैसा र लोकप्रियताभन्दा नीति र पारदर्शितामा केन्द्रित हुनुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ। विश्लेषकका अनुसार, यो उम्मेदवारको शैली साहसिक छ। उनी चुनावी खर्च घटाउने र पैसा–आधारित राजनीतिलाई चुनौती दिने प्रयासमा छन्। तर प्रत्यक्ष सम्पर्क नगर्ने निर्णयले ग्रामीण र सुदूर क्षेत्रका मतदातासम्म प्रभाव पुग्न कठिनाइ हुन सक्छ। नेपाली समाजमा व्यक्तिगत भेटघाट र र्‍याली अझै विश्वास निर्माण गर्ने मुख्य माध्यम मानिन्छ। सांसदको वास्तविक जिम्मेवार...

सामाजिक सञ्जाल, जनवाद र पेलेटोको पुनरागमन : हामी भावनाको भीड हौं कि विवेकको समाज? डिजिटल युगले मानव सभ्यतालाई अभूतपूर्व गति दिएको छ। तर यसैसँगै हाम्रो सार्वजनिक चेतनामा गम्भीर परिवर्तन पनि आएको छ। आज सामाजिक सञ्जाल, ट्रेन्ड, र जनवादी नारा हाम्रो राजनीतिक र सामाजिक सोचलाई तीव्र रूपमा प्रभावित गरिरहेका छन्। यस परिप्रेक्ष्यमा प्राचीन दार्शनिक Plato (पेलेटो) को चिन्ता पुनः सान्दर्भिक देखिन थालेको छ। उनले करिब २,४०० वर्षअघि लोकतन्त्रका सम्भावित जोखिमबारे उठाएका प्रश्नहरू आजको डिजिटल लोकतन्त्रमा झन् तीक्ष्ण रूपमा प्रतिध्वनित भइरहेका छन्। सामाजिक सञ्जालले भावनालाई तीव्र बनाएको छ  सामाजिक सञ्जालले सूचना पहुँच सहज बनायो, तर यसले भावनालाई पनि तीव्र बनायो। एल्गोरिदमहरू तर्कभन्दा प्रतिक्रिया खोज्छन्। आक्रोश छिटो फैलिन्छ। भय र आशंका बढी क्लिक पाउँछन्। उत्तेजना तर्कभन्दा छिटो भाइरल हुन्छ। यसरी सामाजिक सञ्जाल “भावनात्मक लोकतन्त्र” को मैदान बन्न पुगेको छ। जहाँ विचारभन्दा प्रतिक्रिया मूल्यवान् देखिन्छ। पेलेटोले आफ्नो कृति The Republic मा चेतावनी दिएका थिए—जब भीड भावनाबाट चल्छ, तब विवेक...

शिवरात्रि, भस्म, भस्मासुर, विनाश र पुनर्जागरण शिवरात्रि केवल पूजा–पाठको पर्व होइन, यो जीवनको गहिरो दर्शन हो। भगवान शिवको स्वरूपमै विनाश र पुनर्जागरणको सन्तुलन छ। उहाँ संहारका देवता भए पनि त्यो संहार सृष्टिको अन्त होइन, नयाँ आरम्भको आधार हो। 🌙 शिवरात्रि: अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ रात्रि अन्धकारको प्रतीक हो, र ‘शिव’ कल्याणको। शिवरात्रि भनेको अज्ञान, अहंकार र नकारात्मकताको अन्धकारलाई जलाएर ज्ञान र चेतनाको उज्यालो ल्याउने रात हो। यही रात ध्यान, व्रत र जागरणमार्फत आत्मशुद्धि गर्ने अवसर मानिन्छ। भस्म : अन्तिम सत्यको प्रतीक शिवले शरीरभरि भस्म लगाउनुको अर्थ गहिरो छ। भस्मले सम्झाउँछ । सबै भौतिक वस्तु अन्ततः राख बन्छन्। धन, सौन्दर्य, शक्ति, पद, सबै क्षणभंगुर छन्। भस्म वैराग्यको चिन्ह हो। यसले अहंकार जलाएर आत्मबोधमा पुग्न प्रेरित गर्छ। शिवको सन्देश स्पष्ट छ:  अन्तिम सत्य आत्मा हो, शरीर होइन। भस्मासुर: अहंकारको परिणाम पौराणिक कथाअनुसार, एक असुरले कठोर तपस्या गरेर शिवबाट वरदान पाए , जसको टाउकोमा हात राखे पनि भस्म हुने शक्ति। त्यो असुर भस्मासुर नामले चिनियो। तर शक्ति पाएपछि उसले अहंकार गर्‍यो र शि...

राम्रो स्वास्थ्य: सफलता र खुसी जीवनको वास्तविक आधार हामीमध्ये धेरै मानिसहरू जीवनमा सफल बन्न चाहन्छौं। राम्रो करियर, आर्थिक स्थिरता, सम्मान र खुशी सबैको चाहना हो। तर एउटा प्रश्न सोच्नुस् — यदि शरीर नै अस्वस्थ भयो भने यी सबै कुराको अर्थ के रहन्छ? राम्रो स्वास्थ्य बिना सफलता अधुरो हुन्छ। स्वस्थ शरीर र स्वस्थ मन नै सफल जीवनको पहिलो आधार हो। स्वास्थ्य किन सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो? पैसा हरायो भने कमाउन सकिन्छ। अवसर गुम्यो भने फेरि पाउन सकिन्छ। तर स्वास्थ्य गुम्यो भने फिर्ता पाउन निकै कठिन हुन्छ। स्वास्थ्य राम्रो हुँदा: तपाईं ऊर्जावान हुनुहुन्छ आत्मविश्वास बढ्छ काममा ध्यान केन्द्रित गर्न सक्नुहुन्छ परिवारसँग खुशी हुन सक्नुहुन्छ अस्वस्थ शरीरले केवल शरीर मात्र होइन, सोच्ने शक्ति पनि कमजोर बनाउँछ। राम्रो स्वास्थ्यका मुख्य आधारहरू १. सन्तुलित भोजन जति महँगो खाना त्यति राम्रो भन्ने होइन। घरको सादा, ताजा र सन्तुलित भोजन नै स्वास्थ्यको आधार हो। फलफूल, सागसब्जी, प्रोटिन र पर्याप्त पानी अनिवार्य छन्। २. नियमित व्यायाम दिनमा कम्तीमा २०–३० मिनेट हिँड्नुहोस्। व्यायामले शरीर मात्र ...